Promotekst

Bevordering leescultuur

Vertellen in Vlaanderen begint vorm te krijgen! Denk maar aan het succes van het Internationaal vertelfestival in Alden Biesen, de verschillende initiatieven in provincie Antwerpen (Vertelhuis,
Antwerpen vertelt), de vertellingen in Oost­Vlaanderen (Co De Zere Knie, Citadelfestival...) en allerlei vertelinitiatieven in Vlaams­Brabant (Fonkelvogel, Klapekster e.a.). En er is het initiatief
van de Vlaams­Nederlandse vertelweek, tweede editie.
Vertellen is eigenlijk de alleroudste vorm van kunst, waaruit later theater en poëzie groeiden.
Vertellen is ook van alle tijden, van alle culturen én een belangrijke fase in het proces van geletterdheid: van woorden tot zinnen tot... een verhaal.
Vroeger waren de verhalenvertellers de voornaamste bewaarders van het culturele erfgoed, maar door het schrift werden boeken de voornaamste bewaarders. Maar nog steeds zijn het de vertellers
die de verhalen weer tot leven brengen. Vertellen en lezen, vertelcultuur en leescultuur, beide verrijken elkaar.

Vertellen en geletterdheid

Sinds het begin der tijden worden verhalen gebruikt om familieverhalen te vertellen, om waarden en overtuigingen door te geven, om gemeenschappelijke geschiedenis en erfgoed op te bouwen,
om feiten en concepten te leren, om zich te amuseren natuurlijk en om vriendschapsbanden op te bouwen. Storytelling is een essentiële manier van communiceren.
Vertellen blijkt een belangrijke fase te zijn in het proces van geletterdheid: van woorden tot zinnen tot ... een verhaal. In Groot­Brittanië is hier veel onderzoek gedaan naar dit positieve verband: het
nut van leren vertellen als onderdeel van het leren van een tweede taal (Gardner, 1983) en het verband tussen geletterdheid en vertellen (Miller en Pennycuff, 2008).
Geletterdheid heeft te maken met spreken, lezen en schrijven. In onze hedendaagse maatschappij gaat het niet alleen over boeken en teksten, maar ook over emails lezen en schrijven, korte
boodschappen begrijpen en doorgeven, doorspekt met symbolen en beelden. Het gaat over onderhandelen, anderen overtuigen, informeren en emoties uitdrukken.
De link tussen lezen en schrijven wordt vanzelfsprekend gevonden. Maar hoe zit de link tussen vertellen, storytelling en lezen en schrijven?
Allereerst blijkt een goeie verteller zelfs de meest weerbarstige leerling te kunnen boeien, wat natuurlijk een invloed heeft op de motivatie.
Uit onderzoek blijkt verder dat voorlezen en vertellen allebei een positief effect hebben, maar door het verhaal te vertellen begrijpen kinderen meer van het verhaal. Ze identificeren zich meer met de
setting, de moraal en de karakters (Isbell e.a., 2004). Vertellers gebruiken meer herhaling, geluiden en gebaren. Er is meer gezichtsuitdrukking en intonatie. Er is vooral directe interactie, wat de
motivatie en concentratie verhoogt en een sociale context geeft voor geletterdheid. En hoe meer emotie er is, hoe meer het geheugen werkt.
Studenten leren wat een verhaal is, welke soorten verhalen er zijn (van droevige, gragppige tot spannende), dat er een begin, een plot en een einde is. Ze leren gebeurtenissen te anticiperen in
verhalen, ze leren dat acties gevolgen hebben en hun vermogen tot begrijpend lezen stijgt enorm.
'The comfort of the oral tale can be the path by which reach the students the written one.'
Maar hoe werkt het? Wetenschappelijk onderzoek lijkt het belang van storytelling te bevestigen.
Als we namelijk naar een feitelijke uitleg luisteren ­ zoals naar een power­point­presentatie ­ wordt maar één deel in onze hersens geprikkeld, nl. dat deel waar taalprocessen worden geactiveerd,
waar we woorden omvormen naar betekenis. Dat deel situeert zich in de linkerhelft van ons brein.

En dat is al wat er gebeurt.

Maar als we luisteren naar een goed verhaal, dan gebeurt er heel wat meer. Het blijkt dat alle metaforen, alle duidelijke beelden die verwijzen naar zintuigen ook dat deel van het brein doen oplichten dat verantwoordelijk is voor die zintuigen. Dus niet alleen het deel van het brein verantwoordelijk voor taal wordt geactiveerd, maar ook dat deel in het brein dat we zouden gebruiken moesten het verhaal écht ervaren.
Als we bvb. beeldend vertellen over lekker voedsel, wordt ook dat deel actief dat gebruikt wordt bij het eten. Een verhaal kan dus heel je brein aan het werk zetten. Hetzelfde geldt voor woorden die verwijzen naar beweging en emotie (Our Brain on Fiction, A. Murphy Paul, New York Times, 17 maart 2012).
Als een verteller dus een goed verhaal vertellen, lichten bij deze verteller bepaalde delen van het brein op en hetzelfde gebeurt bij de toehoorders: de hersens van de luisteraars lichten op dezelfde plekken op als bij de verteller. Tijdelijk zitten verteller en toehoorder in hetzelfde land en spreken ze dezelfde taal! (PNAS, G., U. Hasson, e.a., 2010). Als we dus naar verhalen luisteren, doen we onze hersens beter werken. En dat komt eenvoudig weg omdat we denken in verhalen, we denken narratief.
Storytelling is een universeel gebeuren (The secrets of Storytelling, Scientific American, september 2008). Mensen zijn narratieve wezens. Ons leven is een chaos van duizenden gebeurtenissen. Uit die chaos selecteren we en maken we een verhaal van ons leven. Ons geheugen bestaat uit beelden die als scènes uit een film met elkaar worden verbonden. Door die beelden op te roepen, beginnen mensen te vertellen, woorden te gebruiken, taal te leren. We hebben een band met verhalen en er is een link met de wortels van emoties en empathie.
Wanner we een verhaal horen, linken we het met iets wat we hebben meegemaakt. Daarom werken metaforen zo goed. De delen in ons brein die verbonden zijn met onze ervaringen van vreugde, verdriet, verbazing lichten op. En eenvoudige verhalen blijken beter te werken dan heel ingewikkelde. Verhalen zijn dus verbonden met realiteit en geheugen.

Verhalen (stories) en literatuur

Ook volwassenen houden van het directe contact tijdens het vertellen en geraken evenzeer in de ban van een verhaal, van goede beelden. Er zijn veel soorten verhalen waarmee vertellers zich uitleven: van mythen, sprookjes, volksverhalen en legenden en sagen tot kortverhalen en novelles.
Link met leescultuur is dan snel gelegd. Het porces werkt trouwens wederzijds. Veel boeken bundelen of bewerken de oude verhalen of zijn erdoor geïnspireerd. Nog steeds worden sprookjes van Andersen, Grimm, e.a. in boekvorm uitgebracht De mythen worden herschreven en bewerkt (Imme Dros, Michel De Cock, Ed Franck). Zelfs Geronimo Stilton wil weten wie Odysseus was.
Er zijn een overvloed aan boeken die magische elementen bevatten. Vampieren en weerwolven zijn in bij jongvolwassenen. Adolescenten interesseren zich voor verhalen over weerwolven en vampieren en je kan hen verwijzen naar zowel oudere literatuur (E.A. Poe, M. Shelley, A. Rice) als meer recente boeken (L.J. Smith, Stephenie Meyer, T. Pratchett). Je hebt volksverhalen, legenden, sagen en streekverhalen die werden verzameld en bewerkt (M. de Sterck, G. Walschap en E. Claes) en moderne(re) sprookjes (van O. Wilde, G. Bomans, A.M.G. Schmidt, tot R. Dahl, Dree Peeremans en A. Vegter). Ook boeken voor volwassenen inspireren zich op mythische elementen en volksverhalen (van H. Mulisch, H. Claus tot N. Gaiman e.a.). De filmwereld heeft zich helemaal gegooid op sprookjes­ en mythenwereld. Verhalen roepen op tot opzoeken én lezen van verhalen.
Vertellen en lezen, vertelcultuur en leescultuur, beide verrijken elkaar. Bibliotheken mogen deze vorm van orale literatuur, cultuur en erfgoed zeker niet missen!

Bronnen

S. Miller en L. Pennycuff, Journal of Cross­Disciplinary Perspectives en Education, Vol. 1, nr.1, mei 2008, 36­43.
Isbel e.a., The ef ects of storytelling and story reading on the oral language complexity and story comprehension, Early Childhood Education, Vol. 32, nr.3 Our Brain on Fiction, A. Murphy Paul, New York Times, 17 maart 2012.

Dit zijn al enkele initiatieven tijdens de Vertelweek: 

misschien kunnen ze jou inspireren

15 januari Inspiratiedag voor vertellers in Antwerpen (onder voorbehoud subsidies)

17 januari Vertelschuur Bloemendaal – De avonturen van Finn Mc Cool - Anje Robertson 

18-19 januari Workshop Tom van Mieghem

19 januari Open Vertelavond – Leeszaal West

21 januari Storytelling Café in het Sint Jansbergklooster te Zelem (B) (www.sintjansberg.be )

21 januari Workshop voor leerkrachten, georganiseerd door team Sprookjeshuis Antwerpen-Deurne (Dit E-mail adres wordt beschermd tegen spambots. U moet JavaScript geactiveerd hebben om het te kunnen zien.)

22 januari Pilot-project in Tiel, met verhalen op scholen (lager en Voortgezet Onderwijs),  gezinnen en volwassenen. Middag: Pomona, de godin van het fruit – Mia Verbeelen ; Avond:  Ierse Verhalen door Wind, Water en Wisk(e)y  - Roos Fokkemma en Mia Verbeelen) 

23 januari Vertelevent in de Berenkuil in Utrecht, bekendmaking Vertelambassadeur 2016 (www.stichtingvertellen.nl )

23 januari Vertelwandeling VONKEN in Park De Bist Ekeren (B)

24 januari Vertelmatinee in De Beurs in Tiel – Eric Borrias en Mia Verbeelen

Verspreid over de week

In Vlaams-Brabant: Zes huiskamervertellingen i.s.m. bibliotheken door vertellers van vertelkring Klapekster 

In prov.Antwerpen Academies voor Muziek, Woord en Dans Lier en Ekeren organiseren Open vertelkring met het oog op wereldverteldag Info: www.deklapekster.be

een uitwisseling van studenten die de opleiding Vertellen volgen bij Veva Gerard en Katty Wtterwulghe.

Doe mee aan de Vertelweek

Laat ons weten:

of je een voorstelling of vertelavond organiseert in een huiskamer, een café, of een andere gezellige plek;

of je in die week een speciaal evenement organiseert op jouw vertelpodium;

of je coaching biedt aan vertellers of jouw vertelkring openstelt voor andere vertellers die zich voorbereiden op Wereldverteldag (of een andere gelegenheid);

of je een verrassingsinval met vertellingen organiseert op een school, een vertelling aanbiedt tijdens het voorleesuur in de bibliotheek, in een zorgcentrum, in een huiskamer of waar dan ook.

Van Vertelweek naar Wereldverteldag

We slaan dit jaar ook een brug naar de Wereldverteldag: de dag waarop iedereen verteller is. Vanuit onze kennis en ervaring met vertellen kunnen we mensen klaarstomen om op Wereldverteldag (20 maart) massaal een verhaal te brengen.

Vertellen als opstap naar lezen

Vertellen doet meer dan je denkt. Zo zou het mensen nieuwsgierig maken en triggeren om zelf te gaan lezen. Dit blijkt zowel uit wetenschappelijk onderzoek als uit onze ervaring als vertellers. Daarom geven we dit jaar ook speciale aandacht aan vertellen als opstap naar lezen, de zogenaamde ‘leesbevordering’.

Wereld Verteldag 20 maart 2016

 

20 maart 2016 wereldverteldag


Thema “sterke vrouwen”


 20 maart komt er weer aan. De dag waarop wereldwijd vertellers met passie hun verhalen naar zoveel mogelijk luisteraars en plaatsen brengen.  Het thema van dit jaar is sterke vrouwen.

We nodigen alle vertellers en organisatoren weer uit om er een verhalenrijke dag van te maken. Aan sluiten bij het mondiale thema en een “sterke vrouwen”  vertelevenement organiseren in de week van 20 maart is een mooie gelegenheid om vertellend Nederland weer eens in het voetlicht te plaatsen. We verzamelen alle activiteiten op de agenda op www.wereldverteldag.nl.

Vertel ons van jouw activiteit tijdens de vertelweek

We hebben graag enkele gegevens over jouw activiteit zodat wij het kunnen opnemen op de website.

Ofwel registreer je jezelf op de website en vul je het activiteitenformulier in.

Ofwel stuur je onderstaande gegevens per email naarDit E-mail adres wordt beschermd tegen spambots. U moet JavaScript geactiveerd hebben om het te kunnen zien.

Daarin vermeld je :

Titel:

Omschrijving activiteit (max.10 regels)

Naam/namen van de vertellers

Locatie:

Datum                        

tijdstip: beginuur ….      einduur

Doelgroep: 

Leeftijdscategorie:

Bijzondere doelgroep:

Prijs:

Reserveren: ja/nee

Contactgegevens organisatie:

Info op website/facebook:

 

Waarom een Vertelweek?

Vertellen is een kunst, wellicht de oudste kunst ter wereld, waaruit andere kunsten zoals acteren en zingen zijn gegroeid. Die kunst is zich steeds meer aan het  professionaliseren en ze zoekt en vindt, net als acteren en zingen, een plaats in het culturele landschap in Vlaanderen en Nederland. Dat willen we tonen tijdens de Vertelweek.

 

 

Schrijf in voor onze nieuwsbrief

* verplichte velden
 

Free Joomla! template by Age Themes